Andijvie uit eigen tuin
Inleiding
Andijvie, een veelzijdige bladgroente, heeft een lange geschiedenis die teruggaat tot de Middellandse Zeegebieden. De plant, Cichorium endivia, wordt al eeuwenlang gekweekt en is geliefd vanwege zijn voedzame bladeren en milde bittere smaak. Ook jij kunt andijvie uit eigen tuin kweken voor de klassieke stamppot of in frisse salades. De Nederlandse naam ‘andijvie’ verwijst naar de Franse term endive, hoewel dit internationaal soms verwarrend is door verschillen in soorten binnen de familie.
Leuk weetje:
Bij De oude Grieken en Romeinen werd andijvie niet in de keuken gebruikt, maar ingezet als medicinale plant. Ze geloofden dat andijvie een reinigende werking had op het bloed en hielp bij spijsverteringsproblemen. Daarnaast werd het ook als een afrodisiacum gezien!
Er zijn twee hoofdtypen andijvie: de fijngekrulde frisée en de bredere, gladdere scarole. Beide zijn eenjarige bladgroenten en horen bij de composietenfamilie (Asteraceae). Wat leuk is om te weten: andijvie is nauw verwant aan witlof, maar in tegenstelling tot witlof groeit andijvie bovengronds. De plant doorloopt een levenscyclus van ongeveer 10-12 weken van zaadje tot oogst, afhankelijk van de omstandigheden.
Zaaien van andijvie
Andijvie is gevoelig voor hoge temperaturen. Bij warm weer is de kans groot dat de plant gaat doorschieten en in bloei komt. We onderscheiden daarom 3 teeltperiode waarin je andijvie kunt zaaien.
Voorjaarsoogst
De voorjaarsoogst is voor de ongeduldige tuinier die vroeg in het jaar vers blad wil. Omdat het buiten nog te koud is, vindt de start (zaaien) altijd binnenshuis plaats. Andijvie is gevoelig voor koude-prikkels. Als de jonge plantjes na het uitplanten te veel kou krijgen (onder de 10°C), “schrikken” ze en schieten ze direct door in de bloei zonder een mooie krop te vormen. Om deze temperatuurschok te voorkomen alleen uitplanten als het buiten warm genoeg is. Is het nog fris? Dek de planten buiten dan de eerste weken af met vliesdoek of gaatjesfolie.
Zomeroogst
De zomerteelt staat bekend als de meest uitdagende periode. Andijvie is een zogenaamde ‘langedagplant‘; veel daglicht stimuleert de plant om bloemen aan te maken in plaats van blad. De planten groeien zeer snel door de warmte, maar de houdbaarheid op het land is kort. De combinatie van hitte en lange dagen (juni/juli) zorgt voor een zeer groot risico op doorschieten. Ook kunnen bij warm en vochtig weer de bladranden snel smetten (rotten).
Kies voor deze periode expliciet schietresistente rassen (vaak aangeduid als ‘nummer 5’ types of specifieke zomer-rassen) en oogst jong.
Najaarsoogst
Dit is veruit de populairste en succesvolste teelt. Omdat je zaait in de zomer (na de langste dag van 21 juni), worden de dagen tijdens de groei korter. Hierdoor “denkt” de plant niet aan bloeien, maar steekt alle energie in het maken van een grote, volle krop. Dit leidt tot trage, gestage groei met zware kroppen als resultaat.
De plant schiet zelden door en kan uitstekend tegen het afkoelende weer. Andijvie verdraagt lichte nachtvorst, waardoor je de oogst lang kunt rekken (levend bewaren op het land). Dit is de beste periode voor de beginnende moestuinier.
Het zaaien
Het zaaien van andijvie begint binnenshuis in potten of trays. Gebruik kleine potten of trays met vakjes van ongeveer 5×5 cm. Stop per potje twee tot drie zaadjes in vochtige zaaimix. We beschouwen andijvie als lichtkiemer. Desondanks mag je andijviezaden met miniem laagje aarde bedekken. Geef dan water met een plantensproeier, zodat je zaadjes niet wegspoelen.
De optimale kiemtemperatuur ligt tussen 18-20°C, en na vijf tot tien dagen zie je meestal al de eerste groene sprietjes verschijnen. Zodra de zaailingen enkele blaadjes hebben, kies je per potje de sterkste uit en verwijder je de rest.
Planten van andijvie
Na ongeveer 30 dagen zijn de zaailingen stevig genoeg om naar buiten te verhuizen. Je herkent plantklare zaailingen aan hun stevige wortels en minimaal vier goed ontwikkelde blaadjes. Laat de jonge plantjes afharden door ze te laten wennen aan de buitentemperatuur en de lichtintensiteit.
Een kleine tuin is zeer geschikt voor andijvie. Zeker als je elke keer de buitenste bladeren plukt dan wordt de andijvieplant niet heel erg groot. Je hebt dan voldoende aan een vrije ruimte met een doorsnee van 15 cm voldoende.
Als je de vakkenmethode gebruikt dan passen in een vak van 30×30 cm vier andijvieplanten. In een vak van 40×40 hebben ze iets meer ruimte, dan passen er 6 planten in een vak.
Als je de plant wilt laten groeien tot een volledige krop, geef dan een vrije ruimte van circa 30 cm in doorsnee. Dan past er in een vak van 30×30 cm slechts één plant en in een vak van van 40×40 cm passen 2 planten.
Zorg dat de grond goed voorbereid is: losjes, met een laag compost erop. Andijvie houdt van een zonnige tot licht beschaduwde plek. Plant andijvie net zo diep als ze in de kweektray of -pot stonden; te diep planten kan wortelrot veroorzaken. Probeer de wortels zo min mogelijk te beschadigen. Anders schiet de plant van de stress in bloei.
Oogsten van andijvie uit eigen tuin
Andijvie is klaar om geoogst te worden wanneer de bladeren een dichte krop vormen, meestal na circa 70 dagen na het zaaien. Je kunt de bladeren met een mes net boven de grond afsnijden.
Voor een doorlopende oogst kun je er ook voor kiezen om alleen de buitenste bladeren te plukken. Dit is makkelijker bij frisée (krulandijvie) dan bij de bredere scarole. Als je steeds alleen de buitenste bladeren oogst en het groeipunt intact laat, kan de plant 4 tot 6 weken door blijven groeien. In gunstige omstandigheden (voldoende water en voeding) kan dit langer zijn, maar tegen eind juli of begin augustus wordt de kans op doorschieten groter. Warm weer versnelt de groei maar vergroot ook de kans op doorschieten.
Was de bladeren na het oogsten grondig om zand en kleine beestjes te verwijderen. Vers blijft andijvie enkele dagen in de koelkast, verpakt in een vochtige doek of zak. Wil je een langere houdbaarheid, blancheer dan de bladeren kort en vries ze in.
Teelt en verzorging
Bekende variëteiten van andijvie:
Voorjaarsoogst:
- Nummer 5 – Klassieker. Zeer betrouwbaar, groeit snel en vormt mooie kroppen.
- Nuance – Een verbeterd ‘Nummer 5’-type. Minder gevoelig voor ‘rand’ (bruine randjes aan het blad) en schiet minder snel door.
- St. Laurent (Krulandijvie): Malser en fijner van blad.
- Eros: Ook dit ras staat bekend om zijn schiettolerantie en is zeer geschikt voor de opkweek in het voorjaar.
Zomeroogst
- Nuance – Een verbeterd ‘Nummer 5’-type. Minder gevoelig voor ‘rand’ (bruine randjes aan het blad) en schiet minder snel door.
- Eros – Ook dit ras staat bekend om zijn schiettolerantie.
- Golda: Een ras dat bekend staat om zijn zelfblekende hart en goede resistentie tegen doorschieten in de zomer.
Najaarsoogst
- Breedblad Volhart Winter – Geschikt voor najaarsoogst. Bij zaai vóór augustus ontwikkelt zich een zware, bossige krop met geel en mals hart.
- Gele Volhart: Lijkt op de Breedblad, maar heeft een opvallend geel hart. Iets gevoeliger voor vorst dan de ‘Winter’-variant.
Let tijdens de teelt op slakken, die dol zijn op de jonge blaadjes, en bladluis, die zich graag verstopt in het hart van de krop. Regelmatig controleren en bestrijden met natuurlijke middelen helpt schade te beperken. Geef andijvie regelmatig water, vooral tijdens droge periodes, maar voorkom dat de grond te nat blijft, want dat kan schimmelziekten veroorzaken. Omdat andijvie koudetolerant is, kun je in het najaar zelfs nog oogsten tot aan lichte nachtvorst.
Probeer verschillende rassen en oogstperiodes om erachter te komen wat het beste bij jouw tuin past!
Andijvie in de opvolgingsteelt
Andijvie kun je nagenoeg het hele groeiseizoen telen en oogsten. Het is daarom een prima kandidaat om toe te passen in de opvolgingsteelt, zowel als voorloopgewas, tussengewas als opvolggewas.
Op de pagina van de opvolgingsteelt kun je zelf combinaties maken die goed bij jou passen. Gebruik de informatie hieronder als inspiratie voor je eigen ideeën.
Uien gevolgd door andijvie gevolgd door kervel
Rapen gevolgd door andijvie gevolgd door knolvenkel
