Rapen in de moestuin

Inleiding

Rapen zijn in de moestuin een veelzijdig en eeuwenoud gewas dat oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied komt. Het gewas wordt al sinds de oudheid geteeld vanwege zijn voedzame knollen en smakelijke loof. De naamgeving varieert per regio, en in sommige streken wordt het ook “meiraap” genoemd vanwege de vroege oogsttijd. De Latijnse naam van het gewas is Brassica rapa subsp. rapa, wat verwijst naar zijn familie van kruisbloemigen, waartoe ook kool en radijs behoren. Raapjes zijn eenjarig en vormen zowel een voedzame knol als eetbaar blad. Door hun zachte smaak worden ze zowel rauw in salades als gekookt in diverse gerechten gebruikt.

Aardappelrivaal

Voordat de aardappel in de 18e eeuw vanuit Zuid-Amerika Europa veroverde, was de raap hét basisvoedsel voor het gewone volk. Eeuwenlang was de raap de belangrijkste bron van koolhydraten voor armen en boeren in Noord-Europa.

Toen de aardappel opkwam, werd de raap gedegradeerd tot veevoer en kreeg het onterecht een imago van “armoedig voedsel”. Nu is het weer helemaal hip als “vergeten groente”.

Raapjes zijn vooral geliefd vanwege hun korte teeltcyclus en veelzijdigheid. Hoewel ze bekend staan als een traditioneel boerengewas, winnen ze tegenwoordig ook aan populariteit in stadstuinen. De opvallende namen zoals “Meiknol” of “Kleine rapen” zijn minder officieel maar verraden het historische gebruik van het gewas in specifieke seizoenen.

Zaaien van raapjes

Hoewel de naam meiraapjes anders doet vermoeden, kun je raapjes zowel in het vroege voorjaar als in het najaar zaaien en oogsten. De volgende optimale zaaiperioden staan in de Tuinagenda.

Raapjes groeien snel, waardoor je met een goede planning meerdere keren per jaar kunt oogsten. Eén knol weegt gemiddeld 150 gram, dus voor een maaltijd voor een gezin van vier personen zijn ongeveer vier tot zes knollen nodig, wat betekent dat je per maaltijd vier tot zes planten moet kweken.

Hanteer voor raapjes de techniek van clusterzaaien, waarbij je vier tot vijf zaadjes in een pot of tray zaait. Als er meer dan 4 plantjes opkomen, dan dun je uit tot je de 4 beste zaailingen overhoudt. Deze blijven als cluster samen en worden ook als cluster geplant. Gebruik potten of trays van ongeveer 6 cm diameter. Vul deze met een zaaimedium die goed vocht vasthoudt, maar ook luchtig is. De optimale kiemtemperatuur ligt tussen de 15 en 20 graden Celsius, en de zaadjes ontkiemen meestal binnen 8 dagen.

In de methode van de Tuinagenda zaaien we alles voor om later uit te planten. Maar raapjes kun je desgewenst ook al vanaf maart buiten zaaien. Rapen zijn goed bestand tegen de kou.

Planten van raapjes

Je kunt zien dat de zaailingen klaar zijn om uitgeplant te worden wanneer ze minstens twee echte blaadjes hebben ontwikkeld en stevig aanvoelen. Dit moment is ongeveer 20 dagen na het zaaien. Raapjes hebben ongeveer 15 cm ruimte rondom nodig, zodat ze voldoende licht en voedingsstoffen krijgen. Een zonnige standplaats met goed doorlatende, licht vochtige grond is ideaal. Zandgrond met compost is zeer geschikt. Zwaardere kleigronden kun je verbeteren met organisch materiaal.

De plantdiepte is eenvoudig: plant de clusters flink diep in de grond. Je kunt raapjes ook in potten telen als de pot minimaal 20 centimeter diep is.

Oogsten van raapjes

De knollen van raapjes zijn het belangrijkste oogstproduct in de moestuin. Ook het blad van rapen is eetbaar; dit wordt raapstelen genoemd en kan worden gebruikt in salades of roerbakgerechten. Hoewel rapen en raapstelen van dezelfde plant afkomstig zijn, moet je ze afzonderlijk zaaien en telen. Wanneer je het blad van rapen oogst, stopt namelijk de ontwikkeling van de knol.

De knollen zijn oogstrijp wanneer ze een diameter van 5 tot 10 cm hebben. Dit is gemiddeld 50 dagen na het zaaien, afhankelijk van de groeiomstandigheden. Bij het oogsten van clusters met zaailingen lijkt de oogst op uitdunnen. Oogst alleen de grootste knol van een cluster en laat de overigen staan om nog wat verder te groeien. Dit proces herhaal je tot alle rapen zijn geoogst.

Bij het oogsten pak je de knol vast en draai je rond tot de wortels loslaten. Dit geeft de minste schade aan achterblijvende rapen. Na de oogst kun je raapjes het beste in een koele, donkere ruimte bewaren, zoals een kelder, waar ze tot twee weken vers blijven. Het blad kan je het beste direct verwerken of enkele dagen in de koelkast bewaren, gewikkeld in een vochtige doek.

Je kunt raapjes ook in zand bewaren gedurende de winter. Zorg voor een bak gevuld met licht vochtig zand, waar je de knollen voorzichtig in plaatst zonder dat ze elkaar raken. Dit helpt uitdroging voorkomen en verlengt de bewaartijd tot enkele maanden. Je kunt het blad het beste direct verwerken of gewikkeld in een vochtige doek bewaren in de koelkast.

Rapen die je niet oogst zullen na enkele weken doorschieten. Dat is te herkennen aan de vorming van bloemstengels en een stijvere structuur van het loof. Er verschijnen (eetbare) bloemen die veel insecten aantrekken. Na de bloei vormt de raap zaad dat je kunt oogsten voor een volgende teelt. De knol is na de bloei niet meer smakelijk.

Teelt en verzorging

Dit zijn enkele variëteiten van raapjes:

• Violette de Milan – Afgeplatte witte knol met roze-paars top. Zeer geschikt voor een late najaarsoogst voor late herfst of vroege winter. Ook genaamd: Purple Top Milan of Milanese witte roodkop.
• Keukenraap Nancy – Licht afgeplatte knol met paarse kop voor voorjaar en najaarsoogst.
• Tokyo Cross – Zeer snelle groeier (35 dagen) voor de voorjaarsoogst.
• Snowball – Ook een snelle groeier met witte raapjes voor de voorjaarsoogst.
• Hakurei – Japanse witte raapjes. Snelle groeier, zoet en fruitig. Ook rauw erg lekker.
• Platte Witte Mei – Snelgroeiende, klassieke witte raap voor voorjaarsoogst. Rond en plat.
• Goudbal, Golden ball of Soester knol – Geschikt voor voorjaars- en najaarsoogst. Geel van binnen en buiten
• Boule d’Or – Kan zowel in de voorjaarsoogst als najaarsoogst, maar de smaak ontwikkelt beter bij koelere temperaturen. Stevig zoet geurig oranje vruchtvlees
• Purple Top – Geschikt voor najaarsoogst. Witte knol met een wijnrode topkleur

Hoewel raapjes relatief gemakkelijk te telen zijn, kunnen ze last krijgen van koolvlieg en slakken. Het gebruik van insectengaas of natuurlijke vijanden zoals vogels kan deze plagen verminderen.

Raapjes worden meestal vermeerderd via zaden. Als je een raap niet oogst, dan produceert deze in het tweede jaar bloemen en zaad. Regelmatig water geven is belangrijk, vooral tijdens droge periodes, om te voorkomen dat de knollen barsten. Overwinteren is doorgaans niet nodig, aangezien raapjes binnen enkele maanden worden geoogst.

Rapen in de kleine tuin

Ook in een kleine moestuin kun je raapjes prima telen. Als je de vakkenmethode gebruikt dan passen in een vak van 30×30 cm vier clusters van raapjes. In een vak van 40×40 hebben ze iets meer ruimte, dan past er een 5e cluster in het midden.

Rapen kun je ook prima in potten of kratten kweken, mits deze minimaal 30 cm diep zijn.

Rapen in de opvolgingsteelt

Doordat rapen zowel in het vroege voorjaar als in het late najaar te telen zijn is het een prima gewas voor de opvolgingsteelt. Je kunt rapen daarom zowel in de 1e seizoenshelft als in de 2e seizoenshelft toepassen in de opvolgingsteelt. Daarbij komt dat het ook nog een ‘snel’ gewas is, waardoor ook combinaties met 3 gewassen mogelijk zijn.

Op de pagina van de opvolgingsteelt kun je zelf combinaties maken die goed bij jou passen. Gebruik de informatie hieronder als inspiratie voor je eigen ideeën.

Rapen gevolgd door andijvie gevolgd door knolvenkel

Sla gevolgd door lente-ui gevolgd door rapen