Uitdunnen
Wat is uitdunnen?
Wanneer je zaait, stop je vaak meerdere zaadjes in één potje of zaai je ruim in een geul in de volle grond. Dit doe je voor de zekerheid: niet elk zaadje kiemt namelijk. Als ze echter wel allemaal opkomen, ontstaat er een probleem:
- Concurrentie: De plantjes staan te dicht op elkaar en concurreren om water, voedingsstoffen in de bodem en zonlicht.
- Gerekte groei: Om licht te vangen, schieten ze te snel omhoog, waardoor ze dun, slap en kwetsbaar worden (dit heet ‘fileren’).
- Ziektes: Bij te weinig luchtcirculatie tussen de plantjes krijgen schimmels (zoals de omvalziekte) vrij spel.
Het uitdunnen lost dit op door de populatie terug te brengen naar het ideale aantal (vaak één plant per module of een specifieke afstand in de volle grond).
Hoe dun je uit?
Je volgt gewoon deze 3 stappen:
- Het moment: Wacht tot de zaailingen hun eerste paar “echte blaadjes” hebben (dit zijn de blaadjes die verschijnen nà de eerste twee kiemblaadjes).
- De selectie: Kijk goed welke zaailing het sterkst, kleinst en stevigst oogt. Die wil je houden
- De actie (Knippen vs. Trekken):
- Knippen (Aanbevolen): Knip de ongewenste zaailingen met een schaartje weg, vlak boven de grond. Hierdoor blijven de wortels van de overblijvende plant onaangetast.
- Trekken: Je kunt ze eruit trekken, maar daarmee beschadig je vaak de tere wortels van de plant die je juist wilt laten staan.
Wanneer dun je zeker uit?
Uitdunnen is een keuze. Bij sommige gewassen hoeft het niet of kies je juist bewust voor clusterzaaien. Maar in de volgende situaties is uitdunnen noodzakelijk:
- Wortelgewassen (Wortels, Pastinaak,Knolselderij of peterseliewortel)
De wortel heeft fysieke ruimte onder de grond nodig om dikker te worden. Als ze tegen elkaar aan groeien, draaien ze om elkaar heen en blijven ze klein en dun.
- Kropvormende groenten (Kropsla, Bloemkool, Broccoli, Rode kool)
Deze planten moeten een groot hart of een krop vormen. Als ze te dicht op elkaar staan, schieten ze direct in het zaad of vormen ze alleen losse bladeren zonder krop.
- Vruchtgewassen in potten (Tomaten, Aubergines en Komkommers)
Je zaait er vaak 2 of 3 per potje voor de zekerheid, omdat je dan meer kans hebt dat er in ieder geval één opkomt. Je dunt hier uit tot één plant per potje, omdat deze planten groot worden en een enorm wortelgestel aanmaken. Meer planten in één potje levert meerdere zwakke planten op.
Wanneer is het niet noodzakelijk?
Bij deze gewassen is dichte begroeiing juist prima of zaai je op een manier dat uitdunnen niet hoeft.
- Bladgroenten waarvan je bladeren plukt (Spinazie, Rucola, Pluksla, Raapstelen)
- Je oogst hier de jonge blaadjes (“baby leaf”). Ze mogen dicht op elkaar staan omdat je ze oogst voordat ze groot worden.
- Kruiden (Bieslook, Peterselie, Koriander, Dille)
- Deze groeien van nature graag in polletjes (bosjes). Een potje met 10 sprietjes bieslook is veel fijner dan eentje met 1 sprietje.
- Grote zaden (Bonen, Erwten, Maïs, Pompoen)
- Deze zaden zijn zo groot dat je ze meestal al direct op de juiste afstand zaait (bijv. één boon elke 10 cm). Je doet hier aan precisie-zaaien in plaats van breedwerpig strooien, dus uitdunnen is zelden nodig. Maar als je voorzaait in potten en meer zaden per pot zaait, dan is uitdunnen wel weer nodig.
Bewust niet uitdunnen
Er is een tussencategorie. Sommige gewassen waarvan we vroeger dachten dat ze één-voor-één moesten, blijken prima met 3 of 4 tegelijk in een groep te kunnen groeien. In de Tuinagenda noemen we dit ‘clusterzaaien‘.
- Bieten: Je kunt 3 of 4 bieten in één module laten zitten. Ze duwen elkaar opzij als ze groeien. Je oogst ze dan stuk voor stuk: eerst de grootste, waardoor de kleinere weer ruimte krijgen.
- Uien & Lente-ui: Kunnen prima met 4 tot 6 in een kluitje groeien.
- Prei: Kan met 2 of 3 tegelijk.
- Capsicum-soorten (paprika’s en pepers)
- Deze tip komt van Diana (van Diana’s Mooie Moestuin). Na het voorzaaien en ontkiemen, verspeent zij de paprika’s en pepers per drie stuks in één P9-potje (9 cm). Ze zorgt daarbij wel dat de zaailingen in de pot wat afstand tot elkaar houden. Uiteindelijk worden ze ook als een ’trio’ in de volle grond uitgeplant, zodat ze de rest van hun leven steun aan elkaar hebben.
- Ik zaai trouwens direct meerdere zaden in een P9-potje en dun die eventueel uit tot maximaal 3 zaailingen.
Als je clusters voorzaait in potten of trays dan kun je meer zaadjes per pot of module zaaien. Je zaait dan zoveel zaadjes als je denkt nodig te hebben in je cluster. Als er meer plantjes opkomen dan noodzakelijk, dan kun je alsnog uitdunnen tot het gewenste aantal planten dat je in een cluster wilt hebben.
