Boerenkool uit eigen tuin

Boerenkool, ook wel bekend als kale in het Engels, is een van de meest geliefde wintergroenten in Nederland, die je prima uit eigen tuin kunt oogsten. Deze bladgroente, die oorspronkelijk afkomstig is uit het Middellandse Zeegebied, heeft een lange geschiedenis als voedzaam gewas. In de middeleeuwen was het een belangrijk onderdeel van het dieet van Europese boeren. De naam “boerenkool” verwijst naar de robuuste en voedzame aard van deze groente, die traditioneel wordt verwerkt in stamppotten, soepen en salades.

In de VS is boerenkool in korte tijd uitgegroeid tot ‘kale hype’. Het ging in 2014-2018 van ‘vergeten groente’ naar onmisbare ‘staple’ (basisproduct) voor gezondheidsbewuste Amerikanen. Het zat in smoothies, salades (rauw gemasseerd), als chips, in sapjes en zelfs in huidverzorging. De hype is nu flink getemperd, maar de boerenkool is wel een blijvertje geworden.

Boerenkool behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae) en draagt de Latijnse naam Brassica oleracea var. sabellica. Het is een eenjarige of tweejarige bladgroente, afhankelijk van de teeltwijze. Tijdens een koude periode kan boerenkool een wat zoetere en mildere smaak ontwikkelen.

Boerenkool komt voor in verschillende groeivormen. Sommige variëteiten ontwikkelen een langere stengel waarvan je gedurende het seizoen steeds de onderste bladeren kunt oogsten. Andere blijven lager en vormen een compactere plant. De groeivorm en winterhardheid verschillen per variëteit.

Leuk weetje:

In de 19e eeuw werd boerenkool vaak gekweekt in siertuinen, vanwege zijn decoratieve uiterlijk. Vooral de paarse en blauwe tinten van sommige variëteiten werden gewaardeerd als kleurrijke accenten in bloembedden. Pas later kreeg boerenkool de reputatie van voedzaam en winterhard gewas.

De levenscyclus van boerenkool begint bij zaad en eindigt meestal na de oogst in de winter. De plant ontwikkelt zich tot een stevige stengel met krullende bladeren. In een hobbytuin is boerenkool een relatief makkelijk gewas, omdat het goed bestand is tegen kou en weinig onderhoud vergt. Het is een geweldige keuze voor zowel beginnende als ervaren moestuinders.

Zaaien van boerenkool

Er bestaan veel soorten boerenkool die elk specifieke eigenschappen kunnen hebben zoals groeiwijze, vorm, kleur, grootte en geschikte groeiperiode. Ze hebben allemaal hun zaai-, plant- en oogstperiode in dit uniforme schema. Kijk naar de aanwijzingen van de leverancier voor jouw soort boerenkool.

Het zaaien

Boerenkool wordt altijd voorgezaaid in potten of trays, zodat je sterke zaailingen hebt voordat ze de volle grond in gaan. Gebruik trays of potten met een diameter van ongeveer 5 cm. Vul deze met een goede zaaimix. Zaai per potje 2-3 zaadjes op een diepte van 1 cm en houd de grond vochtig. De ideale kiemtemperatuur ligt tussen de 15 en 20 graden Celsius. De zaden ontkiemen meestal binnen 10 dagen, waarna je de zaailingen kunt uitdunnen tot één sterke plant per pot.

Als je een doorlopende oogst wilt, dan kun je boerenkool in meerdere zaai-rondes inzaaien. Dit kan je plannen met behulp van de Tuinagenda. Houd er rekening mee dat één volwassen plant een aanzienlijke opbrengst kan geven.

Planten van boerenkool

Zaailingen van boerenkool kun je in je eigen tuin planten als ze ongeveer 10-15 cm groot zijn en 4-6 echte blaadjes hebben. Dit is circa 35 dagen na het zaaien. Laat de jonge plantjes afharden door ze te laten wennen aan de buitentemperatuur en de lichtintensiteit.

Kies een zonnige standplaats met goed doorlatende, vruchtbare grond die verrijkt is met compost. Boerenkool gedijt goed in een voedzame bodem, dus een extra laagje compost bij het planten is aan te raden.

Houd voor boerenkool rekening met ongeveer 40 cm vrije ruimte rondom de plant (diameter). Binnen de vakkenmethode kan een compacte variëteit ook in een vak van 30 x 30 cm worden geteeld. De beschikbare ruimte kan invloed hebben op de uiteindelijke omvang van de plant. Welke vakmaat geschikt is, hangt mede af van de gekozen variëteit.

Oogsten van boerenkool

Afhankelijk van de variëteit en de groeiomstandigheden kun je ongeveer 90-110 dagen na het zaaien beginnen met oogsten. Soms kunnen de eerste bladeren al eerder worden geplukt. Je hoeft niet te wachten totdat de hele plant volgroeid is.

Je oogst altijd de onderste bladeren, waardoor de plant doorgroeit en nieuwe bladeren blijft vormen. Zorg wel dat er na het oogsten minstens 6 grote bladeren aan de bovenzijde overblijven. De vorm van de plant gaat hierdoor steeds meer lijken op een palm (net als bij palmkool). Boerenkool is een prima gewas om meerdere keren te blijven oogsten, waarna de plant aan de bovenzijde nieuwe bladeren ontwikkelt.

De bladeren zijn klaar om te oogsten als ze groot genoeg zijn om te gebruiken, maar nog jong en mals aanvoelen. Wacht bij voorkeur op een koude periode, want tijdens een koude periode kan boerenkool een wat zoetere en mildere smaak ontwikkelen. Snijd of breek de bladeren voorzichtig af, zodat je de plant niet beschadigt. Gebruik een mes of je handen en werk vanaf de onderste bladeren naar boven.

Na de oogst kun je boerenkool enkele dagen in de koelkast bewaren. Als je een overschot hebt, dan kun je de bladeren ook blancheren en invriezen voor later gebruik.

Teelt en verzorging

Ziekten en plagen zoals rupsen en bladluizen kunnen voorkomen, maar boerenkool is over het algemeen een sterk gewas. Controleer regelmatig op schade en verwijder eventuele plagen handmatig. Een insectengaas kan helpen om koolwitjes op afstand te houden.

Boerenkool heeft weinig speciale verzorging nodig, maar zorg dat de grond niet uitdroogt en geef in droge periodes regelmatig water. Bemest de planten halverwege het seizoen met een organische meststof, zodat je de groei stimuleert.

Hoewel boerenkool goed bestand is tegen vorst, kun je de planten beschermen met vliesdoek zodra je te maken hebt met zeer strenge winters. Laat de planten in de grond staan, want zelfs bij temperaturen onder nul kun je nog verse bladeren oogsten.

Variëteiten

In de Tiny Garden gebruik ik 2 variëteiten.

1. Halfhoge Moskrul
   • Een compacte plant met recht opgaande groei.
   • Geschikt voor de vakkenmethode (30 x 30 cm en 40 x 40 cm),
   • Geschikt voor de herfstteelt. Verdraagt lichte vorst, maar is niet voldoende winterhard om betrouwbaar de hele winter te blijven staan.
   • Zaadvast.

1. Starbor F1
   • Een compacte plant met sterk gekruld, blauwgroen blad.
   • Goed winterhard.
   • Geschikt voor de vakkenmethode (40 x 40 cm).
   • F1-Hybride.

Boerenkool in de opvolgingsteelt

In het zaaischema van de boerenkool staan 3 lange balken voor zaaien, planten en oogsten. Als een boerenkool later in het jaar gezaaid wordt, dan blijft er aan de voorkant veel ruimte over voor een voorgewas.

Bij de teelt voor herfst- en winteroogst blijft boerenkool doorgaans tot in de winter staan. Daardoor is er meestal geen ruimte meer voor een volggewas. Als je later in het seizoen boerenkool plant, kun je de beschikbare ruimte eerder in het jaar wel gebruiken voor een voorgewas.

Rapen gevolgd door boerenkool

Spinazie gevolgd door boerenkool