Bloemkool zelf telen

Inleiding

Bloemkool is een van de meest bekende en geliefde koolsoorten in Nederland die je eenvoudig zelf kunt telen. Deze eenjarige plant maakt deel uit van de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae), waartoe ook broccoli, spruitjes en boerenkool behoren. Oorspronkelijk afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, is bloemkool sinds de 16e eeuw een populair gewas in Europese moestuinen. De naam “bloemkool” verwijst naar het eetbare deel van de plant, de onvolgroeide bloemknop, die we als een compacte witte krop kennen.

De witte kleur van bloemkool is het resultaat van een uniek teeltproces: de bladeren van de plant worden vaak over de krop gebogen om deze tegen zonlicht te beschermen. Dit voorkomt verkleuring en zorgt voor de milde smaak waar bloemkool om bekendstaat. In andere varianten kan de krop echter groen, paars of oranje zijn, afhankelijk van de variëteit. Een leuke bijnaam voor bloemkool is “de koningin van de groentetuin”, vanwege haar statige uitstraling en veelzijdigheid in de keuken.

Bloemkool wordt veel gebruikt in Nederlandse keukens, van stamppotten en ovenschotels tot rauwkost. Het is niet alleen smakelijk, maar ook gezond: bloemkool is rijk aan vitamine C, vezels en antioxidanten. Het zelf telen van bloemkool vereist wel enige aandacht en verzorging, omdat het gevoelig is voor extreme temperaturen en plagen.

Zaaien van bloemkool

Je kunt bloemkool in 3 verschillende tijdvakken van het seizoen zaaien: voor de zomer-, herfst- en (volgend) voorjaarsoogst. Houd er rekening mee dat je variëteiten gebruikt die geschikt zijn voor de betreffende teelt.

Zomeroogst

De zomeroogst zaai je beschut (binnen of in kas) en heeft een vrij korte teeltduur. Als het in het voorjaar nog erg koud is dan kan de groei tot stilstand komen. Houd rekening met kans op nachtvorst en gebruik vliesdoek indien nodig. In de zomer is de zon fel. Als de zon op de witte kool schijnt, wordt deze geel (“geelziek”) en bitter. Het best vouw of knik je de bladeren over de kool zodra het kooltje zichtbaar is.

Geschikte variëteiten zijn: Alpha, Goodman, Early Snowball, Snow Crown en Clapton F1

Herfstoogst

De herfstoogst is stabieler ondanks de hogere temperaturen in de zomer en koude in het najaar. Zaai liever in Half Mei dan in Half Juni als je zeker wilt zijn dat de kolen groot genoeg zijn voordat de echt koude winter invalt.

Flora Blanca is de klassieker voor de herfst (sterk en betrouwbaar). Nadere variëteiten zijn: Amazing F1, Fremont F1 en Incline F1

Voorjaarsoogst (overwinterend)

De bloemkool overwintert als kleine plant in de tuin, waarbij de groei stilstaat. De groei herstart in het voorjaar. Het witte kooltje ontwikkelt zich pas in het voorjaar. Bescherm de jonge plantjes bij vorstperioden. De plant is winterhard, maar de bloemkool (het witte gedeelte) absoluut niet.

Deze teelt luistert heel nauw. Zaai je in Begin Juli (te vroeg), dan krijg je zogenaamde ‘boorders’ (kleine kooltjes die te vroeg aan de plant komen). Zaai je Eind Augustus (te laat), dan zijn de planten te klein om de winter te overleven. Eind Juli/Begin Augustus is echt de ‘sweet spot’.

Geschikte variëteiten zijn: Aalsmeer Winter, Walcheren Winter en Maystar

Hoeveel bloemkoolplanten je wilt telen is doorgaans een afweging tussen het gewenste aantal bloemkolen en de beschikbare ruimte in je moestuin, want de bloemkoolplanten vragen flink wat ruimte. Per plant oogst je één krop. Ik zal in mijn Tiny Garden vanwege ruimtegebrek hooguit 1 a 2 bloemkolen tegelijk planten.

Zaaiinstructies

Gebruik trays of kleine potten van 5 tot 7 cm diameter om de zaailingen op te kweken. Vil deze met een goede zaaimix. Zaai in elk potje drie tot vier zaadjes op een diepte van ongeveer 0,5 cm. Zodra de zaden ontkiemen, kun je de zaailingen uitdunnen, zodat alleen de sterkste plant per potje overblijft.

De optimale kiemtemperatuur voor bloemkool ligt tussen de 18 en 24°C. Bij deze omstandigheden kun je verwachten dat de zaden binnen 10 dagen ontkiemen. Er gaan lijstjes rond die veel lagere temperatuur opgeven (7 tot 22°C), maar temperaturen onder de 10°C vertragen het kiemproces sterk en kunnen de kiemkracht verminderen.

Geef de zaailingen een lichte plek minstens 12 uur licht, maar vermijd direct zonlicht om uitdroging te voorkomen. Ze kunnen goed tegen koele omstandigheden en lage temperaturen tot zelfs 2°C. De jonge plantjes blijven echter kwetsbaar voor vorst. Houd de grond vochtig, maar niet te nat, om schimmels te voorkomen.

Planten van bloemkool

Na circa 35 à 40 dagen hebben de zaailingen van 10 tot 15 cm hebben bereikt en minstens drie tot vier echte bladeren. Ze zijn dan klaar om in de volle grond te worden geplant. Zorg voor een plek die voldoende bemest is met een gebalanceerde voeding, want een bloemkoolplant heeft veel voeding nodig.

Laat de jonge plantjes afharden door ze te laten wennen aan de buitentemperatuur en de lichtintensiteit. De zaailingen moeten stevig staan en een gezond groen blad hebben voordat je ze uitplant.

Bloemkool gedijt goed bij koel weer (circa 15-21 °C). De bloemkool kan ook profiteren van enige beschutting tegen de wind. Een goed doorlatende, licht vochtige grond met veel organisch materiaal is ideaal. Een pH-waarde tussen 6,5 en 7,5 is optimaal. Bij warmere temperaturen helpt schaduw in de middag om stress te voorkomen. Stress kan leiden tot doorschieten of de groei van de bloemkool kan achter blijven.

De bloemkool vormt een grote plant met wijd uitstaande bladeren. Deze vraagt daarom veel ruimte (circa 50 centimeter in doorsnede) en is daarom niet erg geschikt voor een kleine tuin.

Ik gebruik de vakkenmethode in verhoogde bakken. Een vak van 30×30 vind ik te klein voor de grote bloemkool, dus ik gebruik alleen een vak van 40×40 cm. En dan kies ik voor een bloemkool een vak aan de buitenrand van de moestuinbak en bij voorkeur op een hoek. De grote bladeren kunnen dan deels over de rand van de bak groeien.

Zelf telen van bloemkool kan eventueel ook in een pot. Neem een pot met een minimale diameter van 30 cm. Zorg ervoor dat de pot voldoende drainagegaten heeft en vul deze met voedzame grond.

Oogsten van bloemkool

De plant begint met het ontwikkelen van stevige, wijduitstaande bladeren. Na circa 70 dagen gaat de de plant zijn energie richten op de ontwikkeling van de bloemkool. Dit vraagt veel voedinstoffen

Het eetbare deel van bloemkool is de witte krop, die wordt geoogst voordat de bloemknoppen volledig uitgroeien. Je kunt zien dat de bloemkool klaar is voor de oogst wanneer de krop stevig en compact is en een diameter van ongeveer 15 cm heeft bereikt. Dit is gemiddeld 110 dagen na het zaaien, afhankelijk van de variëteit en de groeiomstandigheden. De oogst periode is vrij kort. Dus niet te lang wachten met oogsten ander wordt de bloemkool vezelig en hard en de smaak bitter.

Als de bloemkool zijn maximale grootte heeft bereikt dan zullen de afzonderlijke roosje van de kool zich van elkaar gaan scheiden. Dan moet je direct gaan oogsten om te voorkomen dat je te laat bent.

Winterbloemkolen groeien langer want ze blijven in de winter in de tuin staan. De oogst is afhankelijk van de variëteit. De oogsttijd kan variëren van februari tot mei. De plant zelf (de groene bladeren) kan best wat vorst verdragen (tot wel -10°C bij specifieke winterrassen). Maar zodra de witte kool zelf bevriest, worden de celwanden kapotgemaakt. Zodra je een wit kooltje ziet verschijnen in de winter, moet je deze als een baby inpakken.

Dit is de belangrijkste vaardigheid bij winterbloemkool. Je moet zorgen dat er nooit direct ijs of koude wind op de witte kool komt.

• Blad breken: Kwekers knakken de grote buitenste bladeren naar binnen toe, over de kool heen. Je vouwt de plant als het ware dicht over zijn eigen hart.
• Vastzetten: Soms wordt dit vastgezet met een prikker of een elastiek, zodat de kool volledig in het donker en beschut zit.
• Bijkomend voordeel: Hierdoor blijft de kool ook mooi wit (anders wordt hij geel door het licht).

Er is een groot verschil tussen bloemkool die je voor de winter oogst en bloemkool die over de winter heen gaat.

• Herfstteelt (Late rassen): Deze probeer je tot december/januari te rekken. Dit is riskant. Als het in december streng vriest, ben je ze kwijt.
• Winterbloemkool (Walcheren Winter / Roscoff): Dit zijn speciale rassen. Je zaait ze in de zomer, ze staan de hele winter als plant op het land, maar vormen pas in maart/april hun kool.
  • Conclusie: Echte verse bloemkool oogsten in januari/februari is in het Nederlandse klimaat (buiten) erg lastig. Meestal is het óf in december klaar, óf pas in maart/april. Januari en februari vormen het “gat”.

Oogst bloemkool door de krop met een scherp mes aan de basis van de steel af te snijden. Bloemkool moet in één keer worden geoogst, waarna de plant geen nieuwe kroppen meer produceert.

Verse bloemkool blijft enkele dagen goed in de koelkast, mits ingepakt in een vochtige doek. Voor langere bewaring kun je de krop blancheren en invriezen, zodat de smaak en voedingsstoffen behouden blijven.

Als je de bloemkool niet oogst dan wordt de witte compacte bloemkoolkop losser en ontwikkelen zich individuele bloemknoppen die uitgroeien tot bloemstelen. Aan deze stelen verschijnen gele bloemen. Na de bloei vormt zich zaad in peulen. Deze kun je oogsten als ze volledig rijp en droog zijn. Als de bloemkool geen F1-hybride was kun je met dat zaad volgend jaar opnieuw je bloemkool zelf telen.

Teelt en verzorging

Speciale kleine variëteiten

Er bestaan verschillende variëteiten van bloemkolen die compacter groeien en daardoor geschikter zijn voor kleinere tuinen. Doorgaans is de krop (de kool) ook kleiner, wat goed past bij kleinere huishoudens.

• Baby: Bij deze soorten is zowel de plant als de kool aanzienlijk kleiner. Ze zijn daarom echt bedoeld voor kleine ruimtes of individuele porties. Het bladvolume is compact en de kool blijft klein (vaak rond 10-15 cm diameter).In de winkels zie je meestal de gewone witte bloemkolen, maar er zijn veel variëteiten van bloemkool die elk unieke eigenschappen heeft. Bekende variëteiten zijn:
• Graffiti – Dit is een compacte paarse bloemkool voor de zomer- en herfstoogst. Compacte groei maar de grootte kan per leverancier verschillen.Als je de vakkenmethode niet gebruikt, geef de zaailing dan een vrije ruimte van circa 50 cm, zodat de bladeren zich volledig kunnen ontwikkelen. Plant de zaailingen flink diep in de grond, tot aan de eerste blaadjes aan de steel.
• Igloo: Dwergbloemkoolsoort geschikt voor de zomeroogst. De kool zelf is normaal tot licht kleiner in vergelijking met traditionele rassen, maar de bladeren groeien veel minder wijd uit.
• Amazing: Ras voor de zomer- en herfstoogst. Een productief ras met mooie witte kolen. Kan uitstekend in potten, bakken, plantzakken of in een vierkante meter tuin gekweekt worden.
• Snowball: Een klassieke, compacte variëteit die snel oogstbaar is (circa 60 dagen na het planten). Speciaal ontworpen om zowel een compacte plant als een kleiner bladvolume te hebben, waardoor ze minder ruimte innemen in de tuin. Geschikt voor de zomer- en herfstoogst.
• Romanesco: Een opvallende groene variëteit met spiraalvormige bloemknoppen.
• Purple Cape: Een paarse bloemkool met een milde, zoete smaak.
• Cheddar: Een oranje bloemkool die rijk is aan bètacaroteen.

Plagen

Bloemkool is gevoelig voor plagen zoals koolvlieg, rupsen en bladluizen. Bescherm de planten met insectengaas en controleer regelmatig op insectenschade. Voorzie de grond van voldoende kalk om problemen zoals knolvoet te voorkomen.

Verneerderen

Vermeerderen van bloemkool kan alleen via zaden. Zorg voor een vruchtbare bodem en bemest regelmatig met een stikstofrijke meststof tijdens het groeiseizoen. Houd de grond gelijkmatig vochtig, maar voorkom wateroverlast.

Overwinteren

Bloemkoolplanten voor de voorjaarsoogst kun je in de winter beschermen met mulch of een vliesdoek.

Bloemkool in de opvolgingsteelt

Doordat bloemkool meer oogstperioden kent is het een goede kandidaat in de opvolgingsteelt. Je kunt bloemkool zowel in de 1e als in de 2e seizoenshelft toepassen. Op de pagina van de opvolgingsteelt kun je zelf combinaties maken die goed bij jou passen. Gebruik de informatie hieronder als inspiratie voor je eigen ideeën.

Bloemkool gevolgd door bleekselderij