Doorschieten
Wat is doorschieten?
Doorschieten is een term die wordt gebruikt als je plant (meestal een groente of kruid) plotseling stopt met het maken van blad of wortel, en in plaats daarvan in zeer korte tijd een bloemstengel vormt om zaden te produceren.
Elke plant kan bloeien, want dat is de manier om voor nageslacht te zorgen. Als dat volgens planning verloopt dan ‘komt de plant in bloei’. Maar als het onverwachts gebeurt dan ‘schiet de plant in bloei’. Het is vaak onwenselijk, omdat de plant nog niet volledig volgroeid is en dus nog niet klaar is voor de oogst.
Wat is de oorzaak?
Doorschieten (of kortweg schieten) is eigenlijk een overlevingsmechanisme van de plant. Als een plant stress ervaart, “denkt” hij dat zijn einde nadert. Om de soort in stand te houden, steekt hij al zijn resterende energie in het zo snel mogelijk maken van nakomelingen. De plant maakt bloemen en na de bloei verschijnen zaden.
De meest voorkomende triggers voor stress zijn:
- Plotselinge hitte: Een paar dagen met hoge temperaturen in het voorjaar is de meest voorkomende oorzaak (bijv. bij spinazie of sla).
- Droogte: Te weinig water krijgen kan bij een plant voor paniek zorgen.
- Lengte van de dagen: Sommige planten zijn gevoelig voor het aantal uren licht. Als de dagen langer worden (in juni), schieten ze sneller door. (zie langedagplanten en kortedagplanten)
- Koude-schok: Bij sommige gewassen (zoals uien of bieten) kan een koude periode in het begin van de groei de plant laten ‘schrikken’, waarna hij later doorschiet.
Wat zijn de gevolgen voor je oogst?
Zodra een plant doorschiet, verandert de kwaliteit van het eetbare gedeelte drastisch:
- Smaakverandering: De plant wordt vaak bitter of scherp. Dit komt doordat de plant stoffen aanmaakt om zijn kostbare bloemstengel te beschermen tegen vraat.
- Structuur: Bladeren worden taai en leerachtig; wortels en knollen worden houtig en hard (bijvoorbeeld bij radijsjes of pastinaken).
- Groei stopt: De plant maakt geen nieuw bruikbaar blad of dikkere wortel meer aan.
Welke planten zijn er gevoelig voor?
De volgende groenten staan bekend dat ze snel in bloei schieten bij warm weer:
- Bladgroenten: Sla, spinazie, rucola en andijvie.
- Kruiden: Koriander (zeer gevoelig!), dille en kervel.
- Wortelgewassen: Radijs, bieten en uien.
- Koolsoorten: Broccoli en bloemkool (vooral bij wisselende temperaturen).
Wat kun je doen?
- Preventie: Kies rassen die speciaal ontwikkeld zijn om het doorschieten te voorkomen (“schietresistent”).
- Bescherm planten tegen warmte: geef voldoende water of een schaduwrijke standplaats. Gebruik eventueel een schaduwnet.
- Bescherm planten tegen kou: plant zaailingen niet uit als het nog te koud is. Gebruik een fleecedoek om planten te beschermen tegen koude of snijdende wind.
- Als het al gebeurt: Oogst de plant direct. Soms is het nog eetbaar (bijv. in een stoofpot), maar vaak is de smaak al achteruitgegaan.
- Laten staan: Je kunt de plant ook laten bloeien. De bloemen trekken bijen en bestuivers aan. Sommige bloemen zijn zelfs zeer mooi en je kunt eventueel na de bloei je eigen zaden oogsten voor volgend jaar.
De hete zomerperiode rond de langste dag is voor veel planten een stressvolle periode met grote kans op doorschieten. In de Tuinagenda wordt daar rekening mee gehouden door alleen in koelere perioden te zaaien. Zoals bijvoorbeeld spinazie.
Bewust kiezen voor bloei
Soms kiezen mensen er bewust voor om een plant in bloei te laten schieten. Dille is een zogenaamde langedagplant, wat betekent dat de plant pas in bloei gaat komen als deze voldoende daglicht krijgt (14-18 uur per dag). Hierdoor schiet dille rond de langste dag van het jaar (21 juni) relatief snel door naar bloei.
Als je er voor kiest om het zaad van dille te oogsten, doe je er dus goed aan om vroeg in het voorjaar te zaaien en te planten en de plant dus bewust in de zomer te laten doorschieten.
