Witte kool uit eigen tuin
Inleiding
Witte kool is een klassieke en veelzijdige groente die in veel keukens een belangrijke rol speelt. Deze tweejarige plant, afkomstig uit het Middellandse Zeegebied, wordt al eeuwenlang in Europa geteeld. De Latijnse naam, Brassica oleracea var. capitata alba, verwijst naar de witte kleur van de bladeren en de kenmerkende kropvorm. Witte kool is een type sluitkool, waarbij de bladeren zich strak om elkaar heen wikkelen om een stevige, compacte krop te vormen. Ze behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae), net als broccoli, bloemkool, spitskool en boerenkool.
De toepassing van witte kool is bijzonder breed: van stamppotten en salades tot zuurkool. Het is een belangrijk ingrediënt in de Nederlandse keuken en staat ook internationaal bekend in gerechten zoals coleslaw. Een leuk weetje is dat witte kool, ondanks zijn eenvoudige uiterlijk, rijk is aan vitamine C en antioxidanten, waardoor het een voedzaam gewas is dat goed bewaard kan worden.
Witte kool heeft een lange teeltgeschiedenis en is een type gewas dat vooral populair is vanwege zijn lange houdbaarheid. Het is niet voor niets een favoriet in moestuinen.
Zaaien van witte kool
Het zaaien van witte kool uit eigen tuin begint met het plannen van de gewenste soort witte kool en daarmee de gewenste oogstperiode.
Bij de Korte teelt gebruik je een snelgroeiende variëteit witte kool. Deze kan gedurende een groot deel van het jaar worden gezaaid. Na het uitplanten is ongeveer 70 dagen nodig, voordat de kool kan worden geoogst. De lichtere kleuren in het zaaischema geven perioden aan waarin zaaien, planten of oogsten ook mogelijk is, maar dan alleen voor de soorten die geschikt zijn voor zeer vroege teelt.
Door op verschillende momenten te zaaien, kun je met de Korte teelt witte kool oogsten van het voorjaar tot in het najaar.
Bij de Lange teelt gebruik je langzaam groeiende variëteiten. Deze hebben na het uitplanten ongeveer 130 tot 150 dagen nodig om een volgroeide kool te vormen. De lichtere gele kleur aan het einde van het oogstvenster maakt het mogelijk om de kool nog wat langer te laten staan.
De kolen worden in het najaar geoogst. Veel variëteiten die geschikt zijn voor de Lange teelt zijn bewaarkolen: stevige kolen die na de oogst langere tijd kunnen worden bewaard. Langedijker Bewaar is hiervan een voorbeeld.
Zaai-instructies
Gebruik kleine potten met een doorsnee van 5-7 cm om de zaailingen op te kweken. Vul deze met een luchtig en doorlatend zaaimedium. Zaai per potje drie tot vijf zaadjes op een diepte van ongeveer 1 cm. Nadat de zaden ontkiemen, dun je ze uit zodat alleen de sterkste zaailing overblijft.
De optimale kiemtemperatuur ligt tussen de 10 en 20°C. Onder deze omstandigheden verschijnen de eerste kiemen binnen circa 10 dagen. Zorg ervoor dat de potten op een lichte plek staan, bijvoorbeeld op een vensterbank, onder een kweeklamp of in een kas. Houd de grond gelijkmatig vochtig, maar voorkom dat deze te nat wordt, om schimmels te voorkomen.
Planten van witte kool
Ongeveer 35 dagen na het zaaien, wanneer de zaailingen stevig zijn en drie tot vier echte bladeren hebben, zijn ze klaar om in de volle grond te worden geplant. Ze hebben dan een hoogte van ongeveer 10 tot 15 cm en een stevige wortelkluit.
Plant de zaailingen op een zonnige plek met goed doorlatende, vruchtbare grond die rijk is aan organisch materiaal.
Als je niet de vakkenmethode gebruikt houd dan voor de Korte teelt een vrije ruimte rondom van 40 cm. Voor de Lange teelt is dat zelfs 50 cm rondom. De kroppen hebben dan voldoende ruimte om te groeien. Plant de zaailingen niet te diep; de wortelkluit moet gelijk liggen met het grondoppervlak.
Oogsten van witte kool
Het eetbare deel van witte kool is de krop, die stevig en compact moet zijn voordat je gaat oogsten. Je kunt zien dat de kool klaar is wanneer de krop hard aanvoelt en een mooie, uniforme grootte heeft bereikt. Dit is bij de Korte teelt circa 70 dagen na het planten en bij de Lange teelt ongeveer 140 dagen na het planten, afhankelijk van de variëteit en de groeiomstandigheden.
Oogst de kool door de stengel met een scherp mes net onder de krop af te snijden. Vers geoogste witte kool kun je bewaren op een koele, donkere plek. Bij de Korte teelt is dat enkele weken en voor de Lange teelt zelfs enkele maanden. Voor nog langere bewaring kun je de kool verwerken tot zuurkool, wat de houdbaarheid aanzienlijk verlengt. Zorg ervoor dat je de kool niet beschadigt tijdens de oogst, want beschadigde kroppen bederven sneller.
Teelt en verzorging
Ziekten en plagen: Witte kool is vatbaar voor koolvlieg, rupsen en bladluizen. Bescherm de planten met insectengaas en controleer regelmatig op insectenschade. Het risico op knolvoet kan worden verkleind door op zure grond de pH met kalk te verhogen.
Vermeerdering: Witte kool wordt vermeerderd door zaad. Zelf zaden verzamelen kan door een plant in bloei te laten schieten, maar dit vereist een tweejarig teeltproces. Je kunt het beste gecertificeerd zaad kopen, wat een goede kiemkracht en goede resultaten garandeert.
Overwinteren: Witte kool is een tweejarige plant, maar wordt voor de oogst van de kool als eenjarige geteeld. Winterharde variëteiten kunnen echter in de late herfst worden geoogst en soms nog in de grond blijven staan tijdens milde winters.
Variëteiten
Voor de Korte teelt heb ik een variëteit geselecteerd die goed verkrijgbaar is voor de hobbytuinder.
Voor de Korte teelt
- Golden Acre
- Middelgrote kool: 0,8–1,5 kg
- Zeer snelle groeier.
- Geschikt voor zeer vroege teelt.
- Compacte kroppen. met milde smaak en lichte kleur.
- Geschikt voor de vakkenmethode (30 x 30 cm en 40 x 40 cm)
Voor de Lange teelt
Ook voor de Lange teelt heb ik een goed verkrijgbare variëteit geselecteerd
- Langedijker Bewaar
- Zeer grote bewaarkool: 3,5–4,0 kg
- Een traditioneel Nederlands zaadvast ras
- Een stevige variëteit, ideaal voor lange bewaring.
- Vormt grote, dichte kroppen die goed bestand zijn tegen kou en vocht.
Witte kool in de vakkenmethode
De plant van de witte kool kan behoorlijk groot worden en vraagt dus veel ruimte. En dat laatste is juist in mijn Tiny Garden een issue. Ik gebruik de vakkenmethode en dan passen alleen de kleine variëteiten uit de Korte teelt in een vak van 40×40 cm. Een Minica F1 zou zelfs in een vak van 30×30 cm passen.
Een grotere variëteit uit de Lange teelt (zoals Langedijker Bewaar) past eigenlijk net niet in een vak van 40×40 cm. Ik heb het wel eens gedaan maar dan in een vak aan de rand van een bak of liever nog in een hoek. De bladeren van de plant kunnen dan een beetje over de bak heen hangen. Het helpt trouwens ook om regelmatig oudere grote bladeren aan de onderzijde van de plant te verwijderen, want juist die bladeren nemen veel ruimte in.
Hoewel witte kool voornamelijk in de volle grond wordt geteeld, kan deze ook in een grote pot of plantzak worden geplant. Deze moeten een minimale diameter van 30 cm hebben. Een witte kool heeft veel voeding nodig, dus zeker in een pot of zak is regelmatig bijmesten nodig.
Witte kool in de opvolgingsteelt
De Lange teelt neemt een groot deel van het groeiseizoen in beslag. Daardoor zijn de mogelijkheden voor opvolgingsteelt beperkt, maar afhankelijk van het plantmoment kan er vóór de witte kool nog wel ruimte zijn voor een snel voorgewas.
De Korte teelt daarentegen heeft aan een half groeiseizoen voldoende, waardoor het zowel in de 1e seizoenshelft als in de 2e seizoenshelft toegepast kan worden voor opvolgingsteelt.
Op de pagina over de opvolgingsteelt kun je zelf combinaties maken die passen bij wat jij wilt telen. Gebruik de voorbeelden hieronder als inspiratie voor je eigen planning.
Witte kool (Korte teelt) gevolgd door Radicchio
Een vroege zaai van witte kool uit de Korte teelt geeft volop ruimte voor volggewas.
Spinazie gevolgd door Witte kool (Lange teelt)
Zaai witte kool uit de Lange teelt later binnen het zaaivenster, waardoor er aan de voorkant ruimte ontstaat voor een snel voorgewas.
Tuinbonen gevolgd door Witte kool (Korte teelt)
Zaai tuinbonen vroeg zodat ze gevolgd kunnen worden door een late zaai van een witte kool uit de Korte teelt.
