Spitskool uit de moestuin
Inleiding
Spitskool uit de moestuin is een van de mildste koolsoorten en deze wordt al eeuwenlang gewaardeerd in de Europese keuken. Deze groente is een variëteit van de witte kool en dankt zijn naam aan de kenmerkende spits toelopende krop. Het gewas stamt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en is inmiddels wereldwijd een geliefd ingrediënt in uiteenlopende gerechten.
Licht verteerbaar
Spitskool is lichter verteerbaar dan andere koolsoorten, waardoor het een ideale keuze is voor mensen met een gevoelige maag.
De Latijnse naam van spitskool, Brassica oleracea var. capitata f. alba, duidt op de witte kleur van de bladeren en de compacte kropvorm. In het Engels wordt het vaak aangeduid als “pointed cabbage” of “sweetheart cabbage”. Door zijn zachte smaak en knapperige structuur is spitskool uitermate geschikt voor rauwkost, roerbakgerechten en stoofpotten.
Spitskool behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae), net als broccoli, bloemkool en boerenkool. Het is een snelgroeiende koolsoort die in de moestuin weinig ruimte inneemt en relatief makkelijk te telen is. Door verschillende variëteiten en teeltmomenten kun je gedurende een groot deel van het jaar spitskool uit de moestuin oogsten.
Zaaien van spitskool
Het zaaien van spitskool uit eigen tuin begint met het plannen van de gewenste soort kool en daarmee de gewenste oogstperiode.
Bij de Korte teelt gebruik je een snelgroeiende variëteit spitskool. Deze kan gedurende een groot deel van het jaar worden gezaaid en dus ook op meerdere momenten in het jaar worden geoogst. Na het uitplanten duurt het ongeveer 70 dagen voordat de kool kan worden geoogst. De lichtere kleuren in het zaaischema geven perioden aan waarin zaaien, planten of oogsten ook mogelijk is, maar dan alleen voor de soorten die geschikt zijn voor zeer vroege teelt.
Door op verschillende momenten te zaaien, kun je met de Korte teelt spitskool oogsten van het voorjaar tot in het najaar.
Bij de Lange teelt gebruik je langzaam groeiende variëteiten. Deze hebben na het uitplanten ongeveer 140 dagen nodig om een volgroeide kool te vormen. De lichtere gele kleur aan het einde van het oogstvenster maakt het mogelijk om de kool nog wat langer te laten staan.
De kolen worden in het najaar geoogst. Variëteiten voor de Lange teelt vormen doorgaans grote, stevige kolen. Filderkraut is een bekend voorbeeld en wordt veel gebruikt voor de verwerking tot zuurkool.
Zaai-instructies
Gebruik potjes van 5-7 cm doorsnee, zodat de zaailingen voldoende ruimte hebben om te groeien. Vul het potje met een luchtig zaaimedium. Zaai 3 tot 5 zaadjes op een diepte van ongeveer 1 cm.
De optimale kiemtemperatuur ligt tussen de 10 en 20°C, en onder deze omstandigheden kun je verwachten dat de zaden binnen 10 dagen ontkiemen. Zorg ervoor dat de potten op een lichte plek staan, bijvoorbeeld op een vensterbank, onder een kweeklamp of in een kas. Houd de grond gelijkmatig vochtig, maar voorkom dat deze te nat wordt, om schimmels te voorkomen.
Zodra de zaailingen hun eerste echte bladeren hebben gevormd, dun je ze uit tot de sterkste plant per cel overblijft. Dit zorgt ervoor dat de overgebleven zaailing voldoende voeding en ruimte krijgt om zich goed te ontwikkelen.
Planten van spitskool
Ongeveer 35 dagen na het zaaien, wanneer de zaailingen stevig zijn en drie tot vier echte bladeren hebben, zijn ze klaar om in de volle grond te worden geplant. Ze hebben dan een hoogte van ongeveer 10 tot 15 cm en een stevige wortelkluit.
Spitskool heeft een zonnige plek nodig met goed doorlatende, vruchtbare grond die rijk is aan organisch materiaal. Als je niet de vakkenmethode gebruikt, houd dan bij de Korte teelt een vrije ruimte rondom (diameter) van 40 cm aan. Voor de Lange teelt is ongeveer 50 cm nodig. Plant de zaailingen niet te diep; de bovenkant van de wortelkluit moet ongeveer gelijk liggen met het grondoppervlak.
Oogsten van spitskool
Het eetbare deel van spitskool is de krop, die stevig en compact moet zijn voordat je gaat oogsten. Je kunt zien dat de spitskool klaar is voor de oogst wanneer de krop een mooie punt heeft gevormd en een stevige structuur heeft. Dit is bij de Korte teelt circa 70 dagen na het planten en bij de Lange teelt ongeveer 140 dagen na het planten, afhankelijk van de variëteit en de groeiomstandigheden.
Oogst de kool door de stengel net onder de krop met een scherp mes af te snijden. Geoogste spitskool uit de Korte teelt blijft na de oogst enkele weken op een koele plek goed. Spitskool uit de Lange teelt kan zelfs enkele maanden worden bewaard. Voor nog langere bewaring kun je de kool blancheren en invriezen, hoewel dit de structuur iets kan beïnvloeden.
Teelt en verzorging
Ziekten en plagen
Spitskool is gevoelig voor plagen zoals koolvlieg, rupsen en bladluizen. Om schade te voorkomen:
- Knolvoet: Het risico op knolvoet kan worden verkleind door op zure grond de pH met kalk te verhogen.
- Insectengaas: Gebruik gaas om koolvlieg en andere insecten te weren.
- Regelmatige controle: Inspecteer de planten regelmatig en verwijder rupsen en bladluizen handmatig.
Vermeerdering
Spitskool wordt vermeerderd via zaad. Je kunt het beste gecertificeerd zaad kopen, wat een goede kiemkracht en goede resultaten garandeert.
Variëteiten
Variëteiten voor Korte teelt
Voor de Korte teelt heb ik twee variëteiten geselecteerd die goed verkrijgbaar zijn voor de hobbytuinder. Vroege Express is een zaadvast ras en Caraflex F1 een compacte F1-hybride.
- Vroege Express
- Snelle groeier (70 dagen na het planten).
- Middelgrote krop 0,75–1,5 kg.
- Past in de vakkenmethode (40 x 40 cm).
- Zeer vroeg, zaadvast, klassiek Nederlands vroeg ras.
- Caraflex F1
- Snelle groeier (68–75 dagen na het planten).
- Kleine tot middelgrote krop (0,4–1,4 kg).
- Past in de vakkenmethode (30 x 30 cm en 40 x 40 cm).
- Zachte, zoete smaak en resistent tegen fusarium.
Variëteiten voor Lange teelt
Voor de Lange teelt heb ik slechts één soort geselecteerd. Deze is zeer goed verkrijgbaar.
- Filderkraut (late variant)
- Zeer grote, puntige kroppen (tot wel 4,5 kg).
- Geschikt voor herfstteelt.
- Bruikbaar voor fermentatie zoals zuurkool.
Spitskool in de vakkenmethode
De plant van de spitskool kan behoorlijk groot worden en vraagt dus veel ruimte. En dat laatste is juist in mijn Tiny Garden een issue. Ik gebruik de vakkenmethode en dan passen alleen de kleine variëteiten uit de Korte teelt in een vak van 40 × 40 cm. Een Dutchan F1 of Caraflex F1 zou zelfs in een vak van 30 x 30 cm passen.
Filderkraut, de variëteit die ik voor de Lange teelt heb geselecteerd, maakt een zeer grote plant met veel omblad en past daarom zelfs niet in een vak van 40 x 40 cm. Ik heb het wel eens gedaan maar dan in een vak aan de rand van een bak of liever nog in een hoek. De bladeren van de plant kunnen dan een beetje over de bak heen hangen. Het helpt trouwens ook om regelmatig oudere grote bladeren aan de onderzijde van de plant te verwijderen, want juist die bladeren nemen veel ruimte in.
Hoewel spitskool voornamelijk in de volle grond wordt geteeld, kunnen variëteiten uit de Korte teelt ook in een grote pot of plantzak worden geplant. Deze moeten een minimale diameter van 30 cm hebben. Een spitskool heeft veel voeding nodig, dus zeker in een pot of zak is regelmatig bijmesten nodig.
Spitskool in de opvolgingsteelt
De Lange teelt neemt een groot deel van het groeiseizoen in beslag. Daardoor zijn de mogelijkheden voor opvolgingsteelt beperkt. Afhankelijk van het plantmoment kan er vóór de spitskool nog wel ruimte zijn voor een snel voorgewas.
De Korte teelt daarentegen heeft aan een half groeiseizoen voldoende, waardoor het zowel in de 1e seizoenshelft als in de 2e seizoenshelft toegepast kan worden voor opvolgingsteelt.
Spitskool (Korte teelt) gevolgd door radicchio
Tuinbonen gevolgd door spitskool (Korte teelt)
Spitskool (Korte teelt) gevolgd door Spitskool (Korte teelt)
Voor deze optie worden twee opeenvolgende teelten van ongeveer 70 dagen gebruikt.
