Zomerwortel uit eigen moestuin

Inleiding

De wortel, met de mooie Latijnse naam Daucus carota, wordt bij bosjes (grapje) gegeten. Niet alleen bij mij thuis, maar ook bij heel veel Nederlanders. Wortelen vind je terug in allerlei soepen, groentepakketten, stoommaaltijden, voorverpakte salades en diepvriesmaaltijden. Die breed toepasbare wortel is dus een prima gewas om zelf uit eigen moestuin te oogsten.

Vroeger kweekte men wortelen voor hun bladeren en zaden, maar de bladeren zijn licht giftig en nu worden bladeren nauwelijks meer gegeten. Tot de Renaissance hadden wortels een stevige, gele kleur. Vooral arme mensen aten deze gele groente. De gekweekte oranje wortel zoals wij die nu kennen, is vooral door Nederlandse en Franse tuinders veredeld. De bekende oranje kleur is het resultaat van eeuwenlange selectie. Tegenwoordig zien we wortelen in oranje, witte, gele, rode en paarse tinten.

Baby-wortels

Je kent ze wel, die zakken met perfecte, kleine, afgeronde ‘baby-worteltjes’ in de supermarkt. Veel mensen denken dat dit een speciaal ras zomerworteltjes is. De realiteit is iets minder romantisch: dit zijn vaak grote, lange (winter)wortels die machinaal in kleine stukjes zijn gesneden en gepolijst tot ze die ronde vorm hebben.

De wortel is plantkundig gezien een tweejarig gewas. Dat betekent dat de plant in het eerste jaar al zijn energie stopt in het vormen van een dikke penwortel onder de grond en een mooie bos loof erboven. Als je de wortel niet zou oogsten dan gaat de plant in het voorjaar van het 2e jaar bloeien met een grote schermbloem om vervolgens zaad te maken. Meestal komt het niet zo ver, want normaal gesproken oogst je de zomerwortel in het eerste jaar.

Zaaien van zomerwortel

Zomerwortels zaaien we altijd direct ter plaatse. De wortel heeft namelijk een zogenaamde penwortel die bij verplanten al snel wordt beschadigd. Daardoor is de kans groot dat je geen mooie rechte wortel krijgt, maar een wortel met gekronkelde vormen.

De ideale grond voor zomerwortels is luchtig, diep losgemaakt en vrij van stenen. In zware klei of grond vol steentjes zullen je wortels moeite hebben om recht naar beneden te groeien, wat resulteert in vertakte, “korte” wortels met grappige benen. Zandgrond is eigenlijk het allerbeste voor een mooie, rechte wortel. Heb je zware grond? Meng er dan wat brekerzand doorheen of kies voor kortere wortelrassen die minder diep hoeven.

Je kunt zomerwortels zaaien vanaf het vroege voorjaar, zo rond maart, tot in juli. De zaden kiemen het beste bij een bodemtemperatuur tussen de 10 en 20 graden Celsius. Ontkiemen gaat vrij langzaam. Soms duurt het wel drie of vier weken voordat je de eerste groene sprietjes boven de grond ziet komen.

Als je gebruik maakt van de vakkenmethode dan passen er in een vak van 30×30 cm 16 zomerwortels. In een vak van 40×40 passen 25 zomerwortels. Markeer denkbeeldig de plekjes in het vak en strooi op elke plekje enkele zaadjes en dek het geheel licht af.

Als je niet gebruik maakt van de vakkenmethode dan kun je zomerwortel zaaien op rijtjes. In beide gevallen moet je na het uitkomen van de zaadjes de zaailingen uitdunnen, zodat er minstens 5 cm ruimte tussen de wortels blijf. Hou 20 cm afstand tussen de rijen.

Oogsten van wortel uit eigen moestuin

Zomerwortelen, ook wel bekend als bospeen, worden jong geoogst, vaak al na ongeveer 80 dagen. Ze hebben een slankere, zachtere structuur en een mildere, zoetere smaak. De wortels zijn relatief dun en worden in winkels meestal met het loof verkocht.

De timing is niet zo cruciaal als bij andere groenten. Je kunt beginnen met oogsten zodra de wortels een mooie dikte hebben, meestal zo’n anderhalve tot twee centimeter doorsnee aan de bovenkant. Omdat je niet onder de grond kunt kijken, moet je even “spieken”. Veeg voorzichtig wat aarde weg rond de basis van het loof. Zie je een oranje schouder die breed genoeg is? Dan is hij klaar.

Het oogsten zelf doe je bij voorkeur als de grond wat vochtig is. Pak het loof zo dicht mogelijk bij de grond vast en trek de wortel rustig recht omhoog. Als de grond erg droog of vast is, gebruik dan een schepje of spitvork om de aarde naast de wortel even los te wippen. Je hoeft zeker niet alles in één keer te oogsten. Zie je moestuin als een levende voorraadkast. Oogst eerst de dikste exemplaren, zodat de kleinere wortels die er nog naast staan wat extra ruimte krijgen om nog even door te groeien. Dit zorgt voor een doorlopende oogst van verse groente gedurende de zomerweken.

Teelt en verzorging

Bij zomerwortels heb je keuze uit verschillende variëteiten, waarbij de ‘Amsterdamse Bak’ en de ‘Nantes’ de bekendste rasgroepen zijn. De Amsterdamse Bak is een echte klassieker voor de vroege teelt: slank, sappig, feloranje en spits. De Nantes-types zijn vaak cilindrisch met een stompe punt en staan bekend om hun uitstekende smaak. Als je net begint, zijn dit veilige en smakelijke keuzes.

1. Amsterdamse Bak-variëteiten (Slank & Spitser)

Dit zijn de echte ‘snoepworteltjes’. Ze zijn slanker, vaak iets lichter van kleur en hebben een dunnere schil dan de Nantes. Ze zijn bedoeld om jong en vers te eten (de naam komt van het feit dat ze vroeger in platte glasbakken rondom Amsterdam werden geteeld voor de vroege markt).

• Bakspo: Een ras dat je vaak in de biologische zadenhandel tegenkomt. Specifiek geselecteerd voor de vroege teelt in de volle grond.
• Amsterdamse Bak 2: Net als de Nantes 2 is dit de standaard, zaadvaste versie. Een prima wortel die snel groeit, mooi oranje is en die echte ‘wortelsmaak’ heeft.
• Amsterdam 3: Een doorselectie op de nummer 2. Deze is vaak net iets uniformer van vorm en heeft een iets diepere kleur. Minder vatbaar voor ‘groene schouders’.
• Mokum (F1): Dit is de Rolls Royce onder de Amsterdamse types. Het is een hybride die extreem zoet en sappig is (breekbaar als glas!). Hij groeit razendsnel en is daarom favoriet bij ongeduldige tuiniers.

2. Nantes-variëteiten (Cilindrisch & Stomp)

Kies Nantes als je iets later wilt zaaien. Dit zijn de perfecte allrounders: sappig, zoet en met die kenmerkende stompe punt (alsof hij is afgesneden). Ze bewaren redelijk goed en zijn minder breukgevoelig.

• Nantes 2: De absolute klassieker. Als je een zakje “Zomerwortel” koopt zonder specifieke naam, is het vaak deze. Betrouwbaar, goed van smaak en voordelig omdat het geen F1-hybride is (je kunt er dus zaden van winnen, als je dat zou willen).
• Scarlet Nantes: Staat bekend om zijn prachtige, diepe oranje-rode kleur (vandaar ‘Scarlet’) en zeer fijne structuur. Weinig ‘houterige’ kern.
• Flyaway (F1): Een moderne favoriet onder moestuinders. Deze is speciaal gekweekt om minder aantrekkelijk te zijn voor de wortelvlieg. De wortel bevat minder chlorogeenzuur, het stofje waar de vlieg op afkomt. Let op: ‘minder aantrekkelijk’ betekent niet 100% resistent, dus gaas blijft aan te raden.
• Napoli (F1): Een hele sterke groeier. Deze wordt vaak gebruikt voor de hele vroege teelt (onder glas) of juist de late herfstteelt. Hij groeit snel en is heel zoet.
• Touchon: Een oud Frans ras dat onder de Nantes-types valt. Wordt geprezen om zijn verfijnde smaak en malse textuur, maar is iets kwetsbaarder voor breken tijdens het oogsten.

Een heel bijzondere Nantes-variatie is de zomerwortel ‘White Satin (F1)’. Dit is een spierwitte en supersnelle variant die al na 2 á 3 maanden te oogsten is. De naam ‘Satin’ verwijst naar de gladde, bijna parelmoer-achtige huid van de wortel, maar de echte verrassing zit binnenin. De ‘White Satin’ staat bekend als één van de knapperigste en sappigste wortels die je kunt kweken.

Wortels uit eigen moestuin kunnen last krijgen van ziekten en plagen, waarvan de wortelvlieg de bekendste is. Deze vlieg legt eieren bij de wortels, en de larven vreten gangen in de wortel. De beste remedie bestaat uit het afdekken met insectengaas, direct na het zaaien. Schimmels zoals zwarte vlekkenziekte kunnen zich ontwikkelen bij natte omstandigheden.

Wortels zijn ideaal voor beginnende moestuinders omdat ze weinig onderhoud vergen. Ze hebben een zonnige plek nodig met losse, goed doorlatende grond, rijk aan voedingsstoffen. Ze doen het uitstekend in de Nederlandse grond en nemen weinig ruimte in beslag, waardoor ze geschikt zijn voor kleine moestuinen.

Wortel in de opvolgingsteelt

Zomerwortels kun je toepassen als voorloopgewas in de opvolgingsteelt. Bij een late zaai (eind juni-juli) kan het ook als opvolgingsgewas gebruikt worden. Op de pagina van de opvolgingsteelt kun je zelf combinaties maken die passen bij wat jij wilt telen. Gebruik de informatie hieronder als inspiratie voor je eigen ideeën.

Wortel (zomerteelt) gevolgd door spruitkool