Stengelbroccoli in de moestuin

Inleiding

Stengelbroccoli, ook wel bekend als sprouting broccoli, is een bijzondere broccolisoort die niet één grote kop vormt zoals traditionele broccoli (calabrese), maar juist meerdere kleine en malse scheuten produceert. Deze stengelbroccoli kom je steeds vaker tegen in de Nederlandse moestuin.

Er zijn allerlei variaties van stengelbroccoli waarbij ook een grote variatie aan namen bestaat. Er lijkt nog geen consensus voor één naam voor alle variaties. Alternatieve namen zijn: scheutjesbroccoli, babybroccoli, aspergebroccoli, minibroccoli, winterbroccoli, Bimi, sprouting broccoli, spruitbroccoli, tenderstem en broccolini. Het zijn allemaal broccoli-achtigen waarbij de bloemhoofdjes op afzonderlijke stengels groeien.

Deze plant komt oorspronkelijk uit het Middellandse Zeegebied en is in de loop van de tijd populair geworden vanwege zijn heerlijke smaak en het gemak waarmee hij kan worden gekweekt. In de keuken wordt stengelbroccoli vaak geroemd om zijn veelzijdigheid: je kunt de scheuten stomen, roerbakken of blancheren en gebruiken in salades of als bijgerecht.

Het is een tweejarige plant, maar wordt meestal in één seizoen geteeld voor zijn scheuten. Stengelbroccoli behoort tot de kruisbloemenfamilie (Brassicaceae) en draagt de wetenschappelijke naam Brassica oleracea var. italica. Een leuke bijkomstigheid is dat de plant goed bestand is tegen kou, waardoor je ook in de winter van een oogst kunt genieten.

Bloeiende top

Het woord broccoli is het meervoud van het Italiaanse woord ‘broccolo’.
Broccolo betekent “de bloeiende top van een kool”.

Winteroogst- en voorjaarsoogst

In tegenstelling tot gewone broccoli (calabrese), kan stengelbroccoli voor de voorjaarsoogst in de winter buiten in de moestuin blijven staan om in het vroege voorjaar geoogst te worden.

Zaaien van stengelbroccoli

In de Tuinagenda staan twee tijdvakken voor het zaaien van stengelbroccoli. De algemeen beschikbare informatie over zaai, plant en oogstperioden kent hele grote verschillen. De instructies van je leverancier kunnen mogelijk flink afwijken van de zaaischema’s in de Tuinagenda. Lees daarom altijd goed de beschrijving van het zaad dat je hebt, zodat het geschikt is voor de gewenste periode.

Herfstoogst

Dit zijn snelgroeiende moderne rassen die geen winterkou nodig hebben om te bloeien. Ze groeien in één seizoen van zaadje tot oogst. De planten blijven vaak iets compacter dan de overwinteraars, waardoor je ze iets dichter op elkaar kunt zetten. Je oogst doorgaans tot de eerste echt strenge vorst invalt.

Ze kunnen minder goed tegen strenge vorst dan de wintervarianten. Bij een vroege winter stopt de oogst abrupt.

Voorjaarsoogst

In de voorjaarsoogst zaai je aan het einde van het voorjaar. De plant overwintert in de tuin en geeft in het vroege voorjaar van het volgende jaar stengels aan de broccoliplant. Hou er dus rekening mee dat deze broccoli een jaar lang een plek in je tuin bezet houdt. Deze planten hebben de winterkou nodig om bloemknoppen te maken (vernalisatie). Zonder kou geen oogst.

De planten worden enorm groot en breed (soms wel 1 meter hoog en breed). Ze moeten stevig aangeaard worden tegen herfststormen. De smaak wordt vaak als superieur en zoeter beschouwd omdat de plant langzaam groeit.

Zaaimethode

We zaaien stengelbroccoli in potjes of trays met een doorsnede van ongeveer 5 cm per vak. Vul elk potje of tray met een luchtig en goed doorlatend zaaimedium. Zaai in elk vakje twee of drie zaadjes. De beste temperatuur voor het ontkiemen ligt rond de 18-20°C. De zaadjes ontkiemen dan binnen circa 10 dagen. Hierna dun je de zaailingen uit tot de sterkste plant overblijft.

Planten van broccoli

Als de zaailingen ongeveer 10-15 cm hoog zijn en drie tot vier echte blaadjes hebben, is de stengelbroccoli klaar om in je moestuin te planten. Dit is ongeveer 35 dagen na het zaaien.

Kies een zonnige plek in je moestuin met goed doorlatende grond die rijk is aan organisch materiaal. In een vak van 30×30 cm past doorgaans één plant, terwijl een vak van 40×40 cm ruimte biedt voor één plant met iets meer ruimte om uit te groeien en optioneel tussenteelt (interplanting) met gewassen zoals sla of spinazie. Die tussenteelt-gewassen oogst je eerder, waarna de broccoli de ruimte heeft om zich verder te ontwikkelen.

Zonder vakkenmethode zorg je dat de plant rondom 20 cm vrije ruimte heeft, zodat hij genoeg ruimte heeft om te groeien. Stengelbroccoli die dicht op elkaar staan maken kleinere stengels.

Oogsten van broccoli

Stengelbroccoli die je in het voorjaar oogst maakt ook pas in het voorjaar stengels met bloemknoppen aan. In de winter zie je dus nog niets dat op broccoli lijkt, waardoor het lijkt als of de plant niets doet. Geduld is hier dus geboden.

Ook sprouting broccoli heeft vaak een hoofdknop, hoewel deze niet zo groot is als bij de broccoli (calabrese). Oogst eerst de hoofdknop, De overige kleinere scheuten krijgen dan de ruimte om groter te groeien.

Het oogsten van stengelbroccoli in je moestuin is een proces dat zich over meerdere weken uitstrekt. Zodra de scheuten een lengte van ongeveer 10-15 cm hebben bereikt en de bloemen nog gesloten zijn, zijn ze klaar om te worden geoogst. Dit is voor de herfstvariant ongeveer 100 dagen na het zaaien, afhankelijk van het ras en de groeiomstandigheden. Van de voorjaarsvariant kan niet exact aangegeven worden wanneer de oogst te verwachten is.

Je kunt de scheuten afsnijden met een scherp mes of voorzichtig afbreken. Snij hierbij ruim, zodat je ook een deel van het blad meeneemt. Dit jonge blad is ook eetbaar en gaat goed samen met de bloemstengels. Laat wel altijd een paar bladeren achter op de plant, zodat deze nieuwe scheuten kan blijven vormen. Dit maakt stengelbroccoli ideaal voor een doorlopende oogst.

Na de oogst kun je de scheuten een paar dagen in de koelkast bewaren, of je kunt ze blancheren en invriezen voor later gebruik.

Teelt en verzorging

In de Tiny Garden heb ik tot nu toe de volgende soorten stengelbroccoli geteelt.

Purple Sprouting (Early & Late):
Dit is een generieke naam voor verschillende variëteiten, vaak opgesplitst in vroege (feb/mrt) en late (apr/mei) soorten.

Baby Broccoli / Creamy Broccy / Montebello F1.
het heeft een tijd geduurd voor ik door had, dat deze namen allemaal dezelfde broccoli betroffen. Baby broccoli en Creamy Broccy liggen lekker in het gehoor, maar de officiële naam is Montebello F1. Het is een vrij compacte zomer broccoli, die in plaats van een compact bloemhoofd, meerdere slanke scheuten met kleine bloemhoofdjes vormt.  Je hoeft ze niet allemaal tegelijk te oogsten.

Stengelbroccoli heeft weinig onderhoud nodig, maar een paar aandachtspunten zijn belangrijk. Houd de grond gelijkmatig vochtig, vooral in droge periodes, en voorzie de planten van een laagje compost om de bodem te voeden. Bekende variëteiten zoals ‘Purple Sprouting’ en ‘White Sprouting’ zijn populair vanwege hun smaak en betrouwbaarheid. Let op voor plagen zoals rupsen, witte vlieg en slakken, die de bladeren kunnen beschadigen. Bescherm je planten met insectengaas en verwijder handmatig eventuele plagen. Hoewel stengelbroccoli winterhard is, kun je bij extreme vorst de planten beschermen met een vliesdoek.

Broccoli als vaste plant

Sommige soorten zijn ook te telen als vaste plant. De Nine Star Perennial is een meerjarige Brassica oleracea soort. Deze plan geeft elk voorjaar witte bloemkool. Ze blinken uit in productiviteit en zijn onderhoudsarm. Eens geplant heb je er buiten oogsten amper omkijken naar. Ziekten en plagen hebben amper vat op deze kolen. De ideale teelt voor zowel beginnende als gevorderde tuiniers.

Ook van sommige variëteiten van aspergebroccoli lees ik dat deze meerdere jaren mee kunnen gaan.

Bloeiende broccoli in de moestuin

Broccoli gaat bloeien wanneer de bloemknoppen, die normaal worden geoogst als compacte krop, te lang aan de plant blijven zitten of wanneer de plant stress ondervindt. Dit proces, ook wel doorschieten genoemd, gebeurt onder specifieke omstandigheden:

Wanneer broccoli gaat bloeien

1. Te laat oogsten: Als de krop te lang op de plant blijft staan, beginnen de compacte knoppen zich te openen en vormen ze gele bloemen. Dit kan binnen enkele dagen gebeuren zodra de knoppen rijp zijn.
2. Stressfactoren: Stress door ongunstige groeiomstandigheden kan ervoor zorgen dat de plant vervroegd gaat bloeien. Dit gebeurt vaak door:
   • Hoge temperaturen: Temperaturen boven 25°C, vooral gedurende langere periodes.
   • Droogte: Onregelmatig water geven of uitdroging.
   • Voedingsstress: Een tekort aan stikstof of andere belangrijke voedingsstoffen.
   • Verstoorde groei: Te vroeg uitplanten of beschadiging van de wortels kan de plant stimuleren om voortijdig te bloeien.

Hoe bloei te voorkomen

• Oogst de krop op tijd, voordat de knoppen beginnen te zwellen of een losse structuur krijgen.
• Plant broccoli niet midden in de zomer.
• Geef tijdens de groei regelmatig water, vooral in droge periodes. Houd de grond licht vochtig, maar niet doorweekt, omdat te natte grond wortelrot kan veroorzaken.

Wanneer de broccoli eenmaal begint te bloeien, is de kwaliteit van de eetbare krop vaak niet meer optimaal. Echter, de bloemen zijn eetbaar en aantrekkelijk voor bestuivende insecten. Als de bloemen uitgebloeid zijn kun je eventueel het zaad oogsten.

Plagen en ziekten

Stengelbroccoli kan last hebben van plagen zoals koolvlieg, rupsen van koolwitjes en bladluizen. Gebruik insectengaas om de planten te beschermen en controleer regelmatig op vraatschade. Ziekten zoals knolvoet kunnen voorkomen worden door vruchtwisseling toe te passen en broccoli pas na vier jaar opnieuw op dezelfde plek te telen.

Opvolgingsteelt

Je kunt stengelbroccoli voor de voorjaarsteelt eindeloos laten rouleren met bijvoorbeeld in het voorjaar voorgezaaide tuinbonen. Die plant je na de oogst van de stengelbroccoli. Na de oogst van de tuinbonen in juli plant je opnieuw voorgezaaide stengelbroccoli. Zo staat er altijd iets op die plek in de moestuin.