Peper in de moestuin

Inleiding

De peper, ook wel bekend als chilipeper of Spaanse peper, is een tropisch gewas dat oorspronkelijk afkomstig is uit Midden- en Zuid-Amerika. Al duizenden jaren geleden werd het gewas geteeld door inheemse volkeren, zoals de Azteken en de Maya’s. De ontdekking van de peper door Europese ontdekkingsreizigers leidde tot de introductie ervan in Europa en later in Azië, waar het een belangrijke plaats in de keukens veroverde. De peper is ook in de moestuin geen onbekende meer.

De naam ‘peper’ is verwarrend, want zo noemen we ook het specerij zwarte peper, die afkomstig is van een heel andere plant (Piper nigrum). De officiële Latijnse naam van de peper zoals wij die kennen, is Capsicum annuum. Het gewas behoort tot de nachtschadefamilie (Solanaceae), waartoe ook tomaten, aubergines en aardappelen behoren. Peperplanten kunnen verschillende vormen en kleuren aannemen, van kleine, scherpe chilipepers tot grotere, zoete paprika’s. De kleur varieert van groen en geel tot felrood, oranje en zelfs paars.

Peperplanten zijn eenjarig in het Nederlandse klimaat, hoewel ze in warmere klimaten als meerjarige planten kunnen groeien. Peper kweek je voor de vruchten, die je zowel vers als gedroogd kan gebruiken in allerlei gerechten en specerijen. De smaak kan variëren van mild tot extreem heet, waarbij het stofje capsaïcine verantwoordelijk is voor de pittigheid. Met de zogenaamde schaal van Scoville kun je de scherpte van een peper bepalen. Je moet hiervoor wel weten wat voor type peper je hebt.

Wist je dat capsaïcine de stofwisseling stimuleert? Opvallende bijnamen voor de peper zijn ‘Spaanse peper’, ‘chili’ en ‘hete peper’.

Levenscyclus pepers

De levenscyclus van de peper begint bij het zaad. Na het zaaien ontkiemt het binnen 7 tot 21 dagen, afhankelijk van de temperatuur. De jonge zaailingen ontwikkelen zich tot stevige planten met vertakkingen waar bloemen uit groeien. De bloemen worden bevrucht, waarna de eerste kleine vruchten zichtbaar worden. Deze vruchten rijpen van groen naar hun uiteindelijke kleur (rood, geel, oranje, paars, afhankelijk van de variëteit) en kunnen vervolgens geoogst worden. Nadat de oogst voorbij is en de temperaturen dalen, sterft de plant in Nederland doorgaans af, tenzij deze binnen wordt gehaald en als meerjarige kamerplant wordt behandeld.

Zaaien van pepers

Zaai peperzaden binnenshuis, omdat de Nederlandse zomers te kort en te koud zijn voor een succesvolle buitenteelt. Daarom beginnen we vroeg met zaaien, zodat de planten voldoende tijd krijgen om straks bloemen te vormen en vruchten te produceren. Door vroeg te starten, profiteer je van een langere teeltperiode.

In de tabel zie je dat zaaien in januari en februari lichtblauw is gekleurd, terwijl de gewone blauwe kleur pas begint in maart. De tuinagenda houdt maart aan, maar het is mogelijk om al in de hele vroege maanden pepers te zaaien. Echte die-hards beginnen zelfs al in december met zaaien.

Wanneer is dat zinvol en haalbaar?

• Vooral de soorten Capsicum chinense (zoals habanero, Carolina Reaper, madame Jeanette) hebben veel tijd nodig om een volwassen plant en een goede oogst te vormen (150–180 dagen).
• Eerder zaaien werkt alleen goed als je de zaailingen binnen voldoende ruimte, licht en warmte kunt bieden. Dat betekent een verwarmde ruimte met groeilampen. Te weinig warmte vertraagd de groei. Te weinig licht geeft slungelige planten.
• Je hebt voldoende ruimte nodig om de steeds groter wordende planten te verpotten in grotere potten. De planten kunnen pas vanaf mei naar buiten.

In veel Nederlandse moestuinomstandigheden is begin maart een meer realistische, veilige standaard. Daarom hanteert de Tuinagenda Begin Maart als start van het peperseizoen.

• Rassen zoals jalapeño, cayenne en veel Capsicum annuum-soorten groeien snel genoeg bij zaaien.
• De dagen worden langer dus er is meer licht en dus minder kans op slungelgroei.
• Zaailingen hebben nog genoeg tijd voor een sterk groeiseizoen.
• Geen lampen nodig bij goed raamlicht (al blijven lampen altijd beter).

Zaaien als cluster

In de Tuinagenda kiezen we ervoor om pepers in clusters te zaaien. Het doel is om uiteindelijk 3 peperplanten gezamenlijk als één groepje te laten opgroeien. Zo maken we efficiënt gebruik van de ruimte en maximaliseren we de oogst. Kweek je ze liever op de klassieke manier (één plant per plek)? Dat kan natuurlijk ook.

Zaai de zaden in potten met een diameter van 9 cm. Vul de potten met een luchtig en goed doorlatend zaaimedium. Gebruik 5 à 6 zaden per pot, want dit verhoogt de kans op succesvolle opkomst en biedt de mogelijkheid om straks de sterkste zaailingen over te houden. Behalve rechtstreeks zaaien kun je ook kiezen voor de Deno-methode.

Pepers hebben warmte nodig om te ontkiemen (ook ’s nachts). 25–28 °C is een goede temperatuur, waarbij de zaden binnen 15 dagen ontkiemen. Als de temperatuur lager is, kan het proces langer duren of zelfs helemaal mislukken. Het is raadzaam om eventueel een regelbare warmtemat te gebruiken.

Als de zaden ontkiemt zijn en de zaailingen hun eerste echte blaadjes hebben, dan dun je uit tot je maximaal 3 zaailingen per potje overhoudt. Deze 3 plantjes blijven de rest van hun leven bij elkaar.

Planten van pepers

De zaailingen zijn klaar om uitgeplant te worden wanneer ze ongeveer 15-20 cm hoog zijn en minstens 4 tot 6 stevige, volwassen bladeren hebben. Dit moment ligt ongeveer 50 dagen na het zaaien. Peperplanten worden pas buiten uitgeplant wanneer het risico op nachtvorst volledig is geweken (meestal na half mei).

Een cluster van peperplanten heeft een plantafstand nodig van ongeveer 30 cm rondom elke cluster. Als je de vakkenmethode gebruikt dan past er één cluster, zowel in een vak van 30×30 cm als in een vak van 40×40.

De standplaats is cruciaal voor een goede teelt. Peperplanten houden van een zonnige, warme en beschutte plek. De grond moet goed doorlatend zijn, rijk aan organisch materiaal en licht vochtig blijven, maar niet nat. In Nederland worden peperplanten vaak in kassen of in potten geteeld om ze te beschermen tegen temperatuurschommelingen. De plantdiepte is gelijk aan de hoogte waarop ze in de zaaipot stonden.

Peper kan prima in potten in de moestuin groeien. Voor een cluster van 3 zaailingen kun je het beste een flinke pot of plantzak gebruiken van 20 liter (5 gallon). Zorg dan voor vruchtbare potgrond.

Oogsten van pepers

Je oogst de pepers bij voorkeur als deze rijp zijn. De eerste oogst vindt plaats ongeveer 85 dagen na het zaaien, afhankelijk van de variëteit. Pepervruchten kunnen geoogst worden wanneer ze nog groen zijn, maar ze zijn vaak zoeter en smaakvoller wanneer ze volledig rijp zijn. De rijpe kleur varieert par soort peper van rood, geel, oranje tot paars.

Om te oogsten knip je de peper af met een schaar of mesje, waarbij je een klein stukje steel aan de vrucht laat zitten. Dit voorkomt beschadiging van de vrucht en de plant. Het is niet nodig om de hele oogst in één keer binnen te halen, want de vruchten rijpen geleidelijk. Peperplanten kunnen nieuwe vruchten blijven produceren zolang de temperatuur hoog genoeg blijft.

Geoogste pepers kunnen vers worden gegeten, maar ook worden gedroogd of ingevroren. Droog ze aan de lucht of in een droogoven. Verse pepers blijven ongeveer 1 tot 2 weken goed in de koelkast. Voor langere opslag kunnen ze ingevroren worden, met of zonder zaadlijsten.

Teelt en verzorging

Enkele bekende variëteiten van peper in de moestuin zijn ‘Jalapeño’, ‘Habanero’, ‘Cayenne’, ‘Padron’ en ‘Bird’s Eye’. Deze variëteiten verschillen in grootte, kleur en scherpte.

Heb je liever pepers die niet erg pittig zijn, kijk dan eens naar ‘Malawi Peppadew’ of ‘Kardoula’

Bladluizen, witte vlieg, spintmijten en tripsen vallen peperplanten vaak aan. Bestrijd dit ongedierte met natuurlijke vijanden zoals lieveheersbeestjes of roofmijten. Voorkom fysiologische problemen zoals neusrot (calciumgebrek) door de vochtbalans constant te houden.

Vermeerder peperplanten door zaad of neem stekjes, hoewel stekken minder gebruikelijk is.

Zorg voor een constante temperatuur en vochtigheid bij het verzorgen van peperplanten. Geef regelmatig water, maar vermijd wateroverlast. Bemest wekelijks met een vloeibare meststof met kalium om de vruchtzetting te bevorderen.

Overwinter peperplanten door ze als kamerplant te houden. Plaats de planten in potten op een lichte, warme plek, snoei ze na de oogst terug tot een derde van hun hoogte en geef matig water tijdens de winterrust. Laat de planten in het voorjaar opnieuw uitlopen.